مؤلف مجهول / عبد الجبار خجندي
پيشگفتار 27
تنكلوشا ( ملحق : مدخل منظوم واحكام علم النجوم للخجندى )
اينكه براي نخستين بار ميان كدام قوم وجامعه ، ودر چه تاريخي ، اعتقاد به متأثّر بودن پيآمدهاى وقايع زمينى از موقعيّت اجرام سماوي به وجود آمد ، از تعهّد اين قلمزن ، لا أقل در اين دفتر ، بيرون است . چنين مقولهيى مربوط به جامعهشناسى تاريخي است . بههرحال ودر هر صورت ، اعتقاد به دخالت داشتن اجرام سماوي ( كواكب ) در چونى آنچه كه بر روى زمين حادث ميشد ، اين نتيجة را داشت كه آدمي را ، نهتنها از مسؤليّت برآيند وقايع وحوادث كه بدون دخالت أو رخ ميداد ، برى ميداشت ، بلكه آدمي را از پيآمدهاى آنچه كه خود وى موجد وموجب آن بود نيز تبرئه ميكرد . معتقدين به تأثير كواكب در منتجّهء وقايع ، موقعيّت سيّارات وثوابت را از مجموعههايى به اسم « زيج » استخراج ، وآن را در جدول مفردى به اسم « زايجه » ثبت ميكردند . * در زبان فارسي ، هر شيىء ( يا اثر شئ ) كه نسبت به ساير أشياء ( يا اثر ساير أشياء ) همسطح خود باريكتر ودرازتر باشد ، « زه » ناميده ميشود .